Tonoz sözlük anlamı, biçimi alttan içbükey olmak üzere taş ve tuğlayla örülmüş, yarım silindir biçiminde tavan örtüsü, bir kemerin aralıksız olarak devam etmesiyle oluşan örtü olarak tanımlanır. Mimaride tonoz, kemerlerin bir araya gelmesiyle oluşan ve genellikle tavan örtüsü işlevi gören yapı parçasıdır. Çoğunlukla tuğla ve harçla inşa edilmiştir ve alttan yarım silindir bir düden görünümündedir.
Tonoz Çatı
Tonoz çatı, insanlığın ilk gününden beri kullanılan bir çatı örtüsü sistemidir. Tonoz çatı çelik, ahşap veya betonarme taşıyıcı sistemlerinin yarı silindir şekilde yapıldıktan sonra ve üzerinin tonoza uygun bir çatı kaplama sistemi ile kapatılmasıdır.
Tonoz çatı denilince genel olarak akla gelen çatı tipi oval ve elips çatı tasarımıdır. Tonoz çatı oval bir yapıdır. Ancak buna çatı değil çatı örtüsü demek daha doğru olur. Birden fazla kemerin bir araya gelmesiyle oluşur. İlk çağlarda insanlar giderek daha büyük yapılara önem vermişler ve bu nedenle oval ve elips çatılı modelleri tercih edilmiştir.
Tonoz Çatı Yapılma Nedenleri ve Avantajlar
Tonoz çatılar binalara estetik bir görüntü katar. Farklı ihtiyaçlara kolayca uyum sağlar.
Su geçirmez özeliktedirler.
Bu çatı sistemleri yangına dayanıklıdır.
Deprem ve diğer afetlere karşı dayanıklıdır.
Işığın homojen bir şekilde dağılımını sağlar. Endüstriyel tesislerde güneş ışığından yaralanmak amacıyla kullanılır.
Taşıyıcılık düzeyi yüksek ve dayanıklı sistemlerdir.
Tonoz çatı altında geniş bir açıklık elde edilebilmekte, elde edilen bu açıklık sayesinde binanın ticari, sportif, kültürel vb. amaçlarla daha rahat kullanımına imkan sağlamaktadır.
Ekonomiktir. Maliyeti düşük olduğundan dolayı tonoz sistemleri inşaatı kolaylaştırır. Çok hızlı üretim ve montaj imkanı vardır.
Ayrıca yapılarda bulunan bu çatı sistemi neredeyse hiç bakım gerektirmez.
Tonoz Çatı Çeşitleri
Çapraz tonoz çatı
Özellikle dini yapılarda görülen kubbeli çatı türüdür. Beşik tonozların dik açıyla birbirini kesmesi sonucu meydana gelir.
Kubbeli tonoz çatı
Adından da anlaşılacağı üzere kubbe şeklinde görünen yine tonoz çatıların özelliği olarak oval şekli verilmiş bir çatı türüdür. Tonoz çatılar genellikle dini mimarilerde kullanılır. Kubbeli tonoz çatı en çok camilerde görülür.
Silindir ve beşik tonoz çatı
Bir çemberin yarısını andıran görünümüyle şık, basit ve en çok kullanılan tonoz çatı modelidir.
Yalnızca bu kadarla sınırlı kalmayan tonoz çatıları kullanım alanlarına göre de ayırabiliriz. Eğimli çatılar seralarda, polikarbonattan yapılmış ışıklı tonozlar endüstri alanında işleyen tesislerde ve kanopi tonozların akaryakıt istasyonlarında, kambur tonozlar marketlerde kullanılabilir.
