Kişiye bağlı irtifak haklarından olan intifa hakkı ve oturma hakkı, sadece eşyalar üzerinde kurulabilen sınırlı ayni haklar arasında değerlendirilir. Medeni Kanunumuz irtifak türlerini taşınmaz lehine irtifak hakkı, intifa hakkı, oturma hakkı, üst hakkı, kaynak hakkı ve diğer irtifaklar olarak belirlemiştir. Söz konusu bu irtifaklar sınırlı sayıda olup, bunların dışında irtifak hakkı kurmak mümkün değildir.
Yazımızda irtifak haklarından intifa hakkı ve oturma (sükna) hakkını ayrıntılı bir şekilde ele aldık. Ayrıca aralarındaki farklar konusuna da değineceğiz.
Oturma (Sükna) Hakkı
Medeni Kanunun 823. maddesine göre, “Oturma hakkı, bir binadan veya onun bir bölümünden konut olarak yararlanma yetkisi verir. Oturma hakkı başkasına devredilemez ve mirasçılara geçmez. Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, intifa hakkına ilişkin hükümler oturma hakkına da uygulanır.” hükmünü içermektedir. Oturma (sükna) hakkı bedelli veya bedelsiz tesis edilebilir.
Oturma hakkı, sadece taşınmazlar üzerinde kurulabilen, hak sahibine binanın tamamında ya da bir bölümünde yaşam olanağı veren bir irtifak hakkıdır. Burada taşınmaz sözcüğü de oldukça önemlidir. Burada taşınmaz kavramı daraltılarak, taşınmazın niteliği konut olarak kullanıma elverişliliği olmuştur. Örneğin bir taşınmaz olan tarla da insani yaşamı devam ettirmek zor olacağından, tarla üzerinde sükna hakkı kurulamamaktadır. Sükna hakkı iş yeri (dükkân, mağaza, depo vb.) üzerinde de kurulamamaktadır.
Ayrıca yine yaşama eyleminin insani bir özellik taşımasından dolayı sadece gerçek kişiler için geçerli olan bir hak olup, tüzel kişiler lehine kurulamamaktadır. Sükna hakkı devredilemez özellikte olduğu için maksimum hak sahibinin ömrü ile sınırlandırılabilmektedir. Hak sahibinin yaşamının sona ermesi ile devredilemeyen bu hak da sona erecektir.
Aralarında kira sözleşmesi ile benzerlik bulunsa da oturma hakkı, ayni bir hak olduğundan farklı bir işlem yapmaya gerek kalmadan üçüncü kişilere karşı etki göstermektedir. Bu yönüyle kira sözleşmesinden ayrılmaktadır.
İstenen Belgeler
1) İşleme konu taşınmaz mala ait, tapu senedi, yoksa taşınmaz malın ada ve parsel numarasını belirtir belge veya malikin sözlü beyanı,
2) Tarafların fotoğraflı nüfus cüzdanı, pasaport veya avukat kimliği ile vesikalık fotoğrafları, T.C. Kimlik ve vergi numarası,
3) İşlem taraflarında temsilci sıfatıyla katılan var ise, temsile ilişkin belge.
4) Sükna hakkı mahkeme kararı ile tesis edilecekse kesinleşmiş mahkeme kararı.
İntifa Hakkı
İntifa hakkı, ona sahip olan kişinin (en çok) hayatı ile sınırlı olarak, başkasına ait bir taşınmazdan tamamıyla yararlanmak ve kullanmak hakkıdır.(MK. 794-822) İntifa hakkı sınırlı bir ayni haktır. Şahsi irtifak hakları grubuna girer. Bu hak, sahibine hakkın konusu şey üzerinde tam yararlanma hakkı sağlar. Ancak bunun aksi sözleşmeyle kararlaştırılabilir (MK.794). Taşınmazın mülkiyetini kuru (çıplak) mülkiyet ve intifa (yararlanım) hakkı olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür.
Bütün irtifak hakları taşınmazlar üzerinde kurulurken, intifa hakkı taşınırlar ve hak üzerinde de kurulabilmektedir. Sınırlı ayni haklardan olan intifa hakkı, eşya üzerinde kullanma ve yararlanma yetkisi tanır. Tasarruf etme yetkisi tanımaz. Kısacası, intifa hakkı, bir malın, taşınmazın ya da hakkın ömür boyu kullanım ve yararlanma hakkıdır. İntifa hakkı tüzel kişiler içinde kurulabilmektedir. Tüzel kişiler için kurulan intifa hakkının süresi maksimum 100 yıl iken, gerçek kişiler için kurulduysa maksimum hak sahibinin ömrü kadardır, miras yoluyla aktarılamaz. Devredilme konusunda ise genel hüküm intifa hakkının devredilemeyeceği yönünde olsa da, hak sahibin bunu uygulama zorunluluğu yoktur, bu yüzden devredilebilir.
Eğer intifa hakkı kurulacak olan mal taşınmaz ise tapuda tescil yoluyla, eğer taşınır ise zilyetliğin devri şekliyle, hak ise alacağın devri ile kurulur.
İstenen Belgeler
1) İşleme konu taşınmaz mala ait, tapu senedi, yoksa taşınmaz malın ada ve parsel numarasını belirtir belge veya malikin sözlü beyanı,
2) Tarafların fotoğraflı nüfus cüzdanı, pasaport veya avukat kimliği ile vesikalık fotoğrafları, T.C. Kimlik ve vergi numarası,
3) İşlem taraflarında temsilci sıfatıyla katılan var ise, temsile ilişkin belge.
4) İntifa hakkı mahkeme kararı ile tesis edilecekse kesinleşmiş mahkeme kararı.
5) Kanuni intifa hakkı tesis edilecekse, sağ kalan eşin intifa hakkını seçtiğine dair veraset senedi,
İntifa Hakkı ve Oturma Hakkı Arasındaki Farklar Nelerdir?
Sükna hakkı sadece gerçek kişiler için kurulurken, intifa hakkı hem gerçek hem tüzel kişiler için kurulabilmektedir.
Sükna hakkı taşınmazlar üzerinde kurulurken, intifa hakkı taşınır, taşınmaz ve hak üzerinde kurulabilmektedir.
İntifa dışında sükna hakkı dahil olmak üzere bütün ayni haklar tapuda tescil ile oluşur. İntifada ise taşınmaz söz konusuysa tescil yoluyla olurken, taşınır ise zilyetliğin devri, hak ise alacağın devri ile kurulur.
Yaşama hakkı sadece kullanma hakkı tanırken, intifa hakkı hem kullanma hem yararlanma yetkisi tanır.
İntifa hakkı eğer hak sahibi devretme hakkını kullanmak istiyorsa başkasına devredilebilirken, oturma hakkı sadece hak sahibine aittir ve devredilemez.
