Horasan harcı, bir çeşit doğal yapı malzemesidir ve genellikle sıva işlerinde kullanılır. Horasan harç ve sıvaları, agrega olarak tuğla, kiremit ve benzeri malzemelerin, bağlayıcı olarak da kirecin karıştırılmasıyla elde edilir. Bu harç ve sıvalar hidrolik olup, tuğla kırıklarının puzolanik özelliğinden dolayı horasan harç ve sıvaları olarak da bilinmektedir. Bu harçlar Roma döneminde “Cocciopesto” (Massazza ve Pezzuoli, 1981), Hindistan’da “Surkhi” (Spence, 1974), Arap ülkelerinde “Homra” (Lea, 1940) adı verildi.
Horasan harcı, su geçirmezlik, dayanıklılık, çatlama direnci ve havalandırma özellikleri gibi birçok avantaja sahiptir. Hidrolik özelliklerinden dolayı bu harç ve sıvalar Bizans, Roma, Selçuklu ve Osmanlı dönemi sarnıçlarında, su kuyularında, su kemerlerinde ve hamam yapılarında kullanılmıştır. Ayrıca, horasan harcı çevre dostu bir yapı malzemesidir çünkü doğal hammaddelerden üretilir ve atıkları minimumdur.
Horasan harcı kullanım yerleri
Horasan harcı, sıva işleri ve restorasyon çalışmaları gibi çeşitli yapı işlerinde kullanılır. Bazı horasan harcı kullanım yerleri şunlardır:
Tarihi binaların restorasyonu: Horasan harcı, tarihi binaların restorasyonunda sıklıkla kullanılır çünkü malzeme diğer geleneksel yapı malzemeleri ile uyumludur ve tarihi yapıların orijinal yapısını koruyarak yeniden inşa edilmesine izin verir.
İç ve dış cepheler: Horasan harcı, iç ve dış cephelerin sıvanması için kullanılabilir. Malzemenin doğal yapısı, binaların doğal havalandırmasına ve nem kontrolüne izin verir.
Yalıtım: Horasan harcı, yalıtım malzemesi olarak kullanılabilir. Malzeme, yapıyı sıcaklık değişimlerine ve nem oranlarına karşı korur.
Zemin sıvası: Horasan harcı, ahşap zeminlerin sıvanması için ideal bir malzemedir. Malzeme, ahşap zeminlerin dayanıklılığını artırır ve ses yalıtımı sağlar.
Heykeller ve süslemeler: Horasan harcı, heykeller, süslemeler ve diğer dekoratif yapı elemanları için de kullanılabilir. Malzeme, estetik bir görünüm ve dayanıklılık sağlar.
Horasan harcı, çevre dostu, dayanıklı ve uzun ömürlü bir yapı malzemesi olduğu için popüler bir seçimdir. Ancak, diğer sıva malzemelerine göre daha pahalı olabilir.
Horasan harcı kullanılan mimari yapılar
Osmanlıların Ayasofya başta olmak üzere camilerde, köprüler ve çeşitli yapılarda çok kullandığı bir harç çeşidi olan horasan harcı, Mimar Sinan tarafından da kullanmış yüzyıllardır mimari yapıları ayakta tutmayı başarmış ve günümüze kadar gelmiştir.
Bu tür bir harcın kullanımı, Mimar Sinan’dan sonraki tarihlerde de devam etmiştir. Mimar Sinan’ın bazı kaynaklara göre sayıları 477’yi bulan fakat birçok kaynağın karşılaştırılması sonucunda bu sayının 312 olduğu belirlenen bu eserlerinden bazılarının isimleri ve yapıldığı tarihler şunlardır:
-İstanbul’da Haseki Hürrem Sultan Külliyesi, 1539
-Üsküdar Mihrişah Sultan Külliyesi, 1548 ile Şehzade Külliyesi 1555,
-Beşiktaş’taki Sinan Camii, 1556,
-Topkapı’daki Kara Ahmet Paşa Camii, 1558,
-Fındıklı’daki Molla Çelebi Camii, 1561,
-Babaeski’deki Cedit Ali Paşa Camii, 1565,
-Kadırga’daki Sokullu Mehmet Paşa Camii, 1572,
-Eminönü’ndeki Rüstem Paşa Camii, 1562,
-Karapınar’daki 2. Selim Külliyesi, 1564,
-Lüleburgaz’daki Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi, 1570,
-Edirnekapı’daki Mihrimah Sultan Camii, 1562,
-Piyale Paşa Camii, 1574,
-Edirne’deki Selimiye Camii, 1575,
-Havsa’daki Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi, 1577,
-İstanbul Azapkapı’daki Sokullu Mehmet Paşa Camii, 1578,
-Eyüp’teki Zal Mahmut Paşa Camii, 1580,
-Tophane’deki Kılıç Ali Paşa Külliyesi, 1581,
-Ilgın’daki Lala Mustafa Paşa Külliyesi, 1581,
-Üsküdar’daki Atik Valide Camii, 1583 ve Muradiye Camii 1586
-Uzun Kemer, Müderris Köyü Kemeri, Mağlova Kemeri, Güzelce Kemeri, Çekmece, Silivri, Sinanlı, Sultan Süleyman ve Drina Köprüleri
