BIM (Building Information Modeling), mimarlık ve inşaat sektöründe dijital dönüşümün temel araçlarından biri haline gelmiş olsa da, kamu projelerinde BIM kullanımı söz konusu olduğunda en sık sorulan soru şudur:
BIM zorunlu mu, yoksa tercihe mi bağlı?
Bu sorunun yanıtı, ülkelere ve yasal düzenlemelere göre değişmekle birlikte Türkiye özelinde hukuki ve fiili durumun ayrı ayrı değerlendirilmesini gerektirir.
BIM Zorunluluğu Ne Anlama Gelir?
Bir uygulamanın “zorunlu” sayılabilmesi için:
-
Kanun, yönetmelik veya tebliğ ile açıkça tanımlanmış olması
-
İhale şartnamelerinde bağlayıcı şekilde yer alması
-
Uygulanmaması halinde yaptırıma bağlanması
gerekir.
Bu çerçevede BIM’in kamu projelerindeki durumu, yazılı mevzuat ve uygulama pratikleri üzerinden ele alınmalıdır.
Türkiye’de Kamu Projelerinde BIM Zorunlu mu?
Kısa cevap: Hayır, genel ve açık bir BIM zorunluluğu yoktur.
Türkiye’de yürürlükte olan:
-
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu
-
Yapı İşleri Genel Şartnamesi
-
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği
gibi temel mevzuatlarda BIM kullanımını zorunlu kılan açık bir hüküm bulunmamaktadır.
Ancak bu durum, BIM’in kamu projelerinde hiç kullanılmadığı anlamına gelmez.
İhale Şartnameleri Üzerinden Dolaylı Zorunluluk
Son yıllarda bazı kamu projelerinde BIM;
-
İdari şartname
-
Teknik şartname
-
Özel teknik düzenlemeler
içinde proje teslim yöntemi olarak tanımlanmaya başlamıştır.
Bu durumda:
-
BIM, mevzuat gereği değil
-
İhale dokümanı gereği zorunlu hale gelir
Yani zorunluluk genel değil, proje bazlıdır.
Hangi Kamu Projelerinde BIM Talep Ediliyor?
Uygulamada BIM’in daha çok talep edildiği alanlar şunlardır:
-
Büyük ölçekli altyapı projeleri
-
Ulaşım yapıları (havaalanı, metro, hızlı tren)
-
Karmaşık kamu binaları (şehir hastaneleri, kampüsler)
-
Uzun işletme süresi olan yapılar
Bu projelerde BIM, özellikle:
-
Disiplinler arası koordinasyon
-
Çakışma analizi
-
Metraj ve maliyet kontrolü
-
İşletme ve bakım verilerinin oluşturulması
amacıyla tercih edilmektedir.
Kamu Tarafı Neden BIM’e Yöneliyor?
Kamu projelerinde BIM kullanımının artmasının temel nedenleri şunlardır:
-
Proje hatalarının erken tespiti
-
Revizyon maliyetlerinin azaltılması
-
Şeffaf ve denetlenebilir veri üretimi
-
Yapının yaşam döngüsü boyunca izlenebilir olması
Bu nedenlerle BIM, zorunlu olmasa da stratejik bir araç olarak görülmektedir.
Türkiye’de BIM Zorunluluğu Gündemde mi?
Resmî olarak yayımlanmış, tüm kamu projelerini kapsayan bir BIM zorunluluğu takvimi bulunmamaktadır. Ancak:
-
Dijitalleşme politikaları
-
Kamu projelerinde verimlilik hedefleri
-
Uluslararası uygulamalara uyum ihtiyacı
nedeniyle, önümüzdeki yıllarda BIM’in kamu projelerinde standart haline gelmesi güçlü bir ihtimal olarak değerlendirilmektedir.
Bu süreçte zorunluluktan önce:
-
Kılavuz dokümanlar
-
Pilot projeler
-
Kurumsal BIM standartları
oluşturulması beklenmektedir.
BIM Zorunlu Olmasa Bile Yükleniciler İçin Ne Anlama Gelir?
BIM’in zorunlu olmaması, yüklenici ve tasarım ekipleri açısından bir avantaj gibi görünse de, pratikte şu sonucu doğurur:
BIM bilen ve uygulayabilen ekipler, kamu ihalelerinde daha rekabetçi hale gelir.
Özellikle teknik yeterlilik, kalite puanı ve proje yönetimi kriterlerinde BIM bilgisi dolaylı bir avantaj sağlar.
Sonuç: Zorunluluk Yok, Yönelim Var
Türkiye’de kamu projelerinde BIM:
-
Mevzuat gereği zorunlu değildir
-
Ancak ihale bazlı olarak bağlayıcı hale gelebilir
-
Uygulamada giderek standartlaşan bir beklenti halindedir
Bu nedenle BIM, bugün için bir yasal zorunluluk olmasa da, kamu projelerinde geleceğin temel çalışma yöntemi olarak konumlanmaktadır.
